سليمان بن حسان الأندلسي ( ابن جلجل ) ( مترجم : سيد محمد كاظم امام )

پيشگفتار مترجم 23

طبقات الأطباء والحكماء ( فارسى )

شهر قرطبه ( دار الخلافه اندلس ) در سايه مراحم و مساعدتهاى خليفه الناصر لدين اللّه بانجام خدمات دولتى و ممارست كارهاى ادبى و اجتماعى ، و تعليم و تعلم علم طب و طبابت مشغول بوده است . و از جملهء كارهاى گرانمايهء فرهنگى كه ابن جلجل در دوران زندگانى علمى و خدمات فرهنگى خود در دربار اموى در شهر Corduba قرطبه بانجام آن توفيق يافته است همين كتاب حاضر : « طبقات الاطباء و الحكماء » مىباشد ، و اين كتاب را چنان كه خود ابن جلجل در سرآغاز و مقدمه مىگويد - به خواهش يكى از اميرزاده‌گان اموى نوشته است ، و اينك ترجمه پارسى آنكه بوسيله اينجانب نويسندهء اين مقال انجام گرديده به زودى انتشار مىيابد . اين كتاب داراى چنان مزايا و خصايصى است كه آن را در رديف مهم‌ترين آثار الباقيه اسلامى قرار داده است ، همچنانكه نواقصى نيز در بر دارد زيرا كه : اين كتاب يكى از آثار اواسط سدهء چهارم است كه در اندلس نگاشته شده و از اين عصر كمتر اثرى اسلامى برجاى مانده است . در اين كتاب در تراجم فلاسفه و حكما و پزشكان قديم مطالبى از منابع يونانى و لاتين ياد شده كه امروزه اصول آنها از ميان رفته است . ابن جلجل تراجم احوال و آثار گروهى از فضلا و پزشكان مغرب‌زمين و اندلس را ياد كرده است كه در هيچ‌يك از منابع ديگر يا اصلا ذكر نشده و يا عينا از اين كتاب گرفته‌اند . اما قطع نظر از اين جهات چون اين كتاب يك معجم تراجم رجال است لا محاله مىبايستى جامع باشد ، و از اين حيث نقص مهمى در بر دارد بدين معنى كه ابن جلجل از ذكر ترجمهء احوال و آثار گروهى از اعلام پزشكان و حكيمان نامور كه در خاورزمين تا زمان مؤلف - طلوع و افول كرده و از نژاد ايرانى بوده‌اند خوددارى و يا غفلت كرده است . ابن جلجل از تاريخ زندگانى آن گروه و از آثار و نام و نشانشان يا هيچ آگاهى نداشته و سخنى بميان نياورده است ؟ و يا مانند محمد بن زكرياى رازى ترجمه مختصر همراه با داستانى افسانه مانند آورده است .